ระบบบริการการแพทย์ฉุกเฉิน(Emergency Medical Services - EMS) ซึ่งเป็นระบบให้ความช่วยเหลือแก่ผู้ป่วย และผู้บาดเจ็บณ จุดเกิดเหตุก่อนนำส่งโรงพยาบาล(Pre-hospital Care) ได้รับการพิสูจน์ว่าสามารถลดอัตราการเสียชีวิตและพิการได้จริง ซึ่งในเวลานี้ นอกเหนือจากประเทศในยุโรปและอเมริกาซึ่งเป็นผู้นำด้านนี้ ประเทศในเอเชียหลายประเทศก็ได้นำระบบนี้ไปใช้ และประสบความสำเร็จมาแล้ว เช่น จีน ญี่ปุ่น สิงคโปร์ ในประเทศไทย แม้จะมีความพยายามในเรื่องดังกล่าวมา 10-20 ปี แต่ก็กล่าวได้ว่ายังไม่สามารถกำหนดเป็นมาตรฐานการบริการเดียวกันทั่วประเทศได้ เนื่องจากยังไม่มีกฎหมายรองรับ หลักสูตรอบรมผู้ช่วยเหลือ และความตื่นตัวของประชาชนยังมีไม่พอ การช่วยเหลือในความคิดของคนทั่วไปจึงคงมุ่งไปที่การเคลื่อนย้ายคนป่วยส่งโรงพยาบาลเพียงอย่างเดียว ซึ่งเรียกได้ว่าถ้าไม่ถึงห้องฉุกเฉินก็จะไม่มีการรักษาพยาบาลใดๆ ซึ่งอาจจะทำให้คนป่วยมีอาการแย่ลง หรือผู้บาดเจ็บบาดเจ็บเพิ่มมากขึ้นจากการเคลื่อนย้ายที่ผิดวิธี

ในที่สุด จึงได้มีความพยายามของหน่วยงานบางกลุ่มที่จัดตั้งระบบการช่วยเหลือผู้ป่วยหรือผู้บาดเจ็บของตนเองขึ้น โดยกำหนดมาตรฐานของตนในด้านต่างๆขึ้นมาเอง เช่น หน่วยกู้ชีพนเรนทร โดยกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข, หน่วยแพทย์กู้ชีวิต วชิรพยาบาล โดยหน่วยงานท้องถิ่นคือกรุงเทพมหานคร, ศูนย์ส่งกลับ ของกรมตำรวจ รวมทั้งรถพยาบาลของโรงพยาบาลเอกชนและในโรงพยาบาลจังหวัดอีกบางแห่ง

ที่มาของระบบ EMS

การบริการฉุกเฉินทางการแพทย์เกิดขึ้นในสหรัฐอเมริกา ค.ศ.1909 Julian Wise ผู้ซึ่งอายุ 9 ขวบ ได้พบเห็นผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางน้ำโดยบังเอิญโดยไม่มีใครช่วยเหลือ ตั้งแต่วันนั้น เด็กน้อยผู้นี้ได้กลับไปครุ่นคิดว่าน่าจะมีวิธีที่ช่วยเหลือคนในภาวะฉุกเฉินแบบนี้ได้ ค.ศ.1928 ความฝันของ Wise ก็เป็นจริงจากการรวบรวมอาสาสมัครมาเป็น "Roanoke Life Saving and First Aid Crew" ซึ่งได้สร้างผลงานการช่วยชีวิตจนหน่วยงานราชการท้องถิ่นให้ความสนใจ และให้การสนับสนุน ถือเป็นจุดเริ่มต้นของแนวคิดการกู้ภัยและ EMS สมัยใหม่ ในปี ค.ศ.1966 เอกสารวิจัยชิ้นหนึ่ง ชื่อว่า Accidental Death and Disability: The Neglected Disease of Modern Society ได้เน้นย้ำให้เห็นความสำคัญโดยมีหลักฐานยืนยันว่าระบบ EMS สามารถเพิ่มโอกาสในการรอดชีวิตในผู้ป่วยและบาดเจ็บฉุกเฉินก่อนที่จะมารับการรักษาในโรงพยาบาลได้

นับแต่นั้นมาระบบ EMS ในสหรัฐอเมริกาก็ได้รับการพัฒนา มีการออกกฎหมายควบคุมดูแลมาตรฐานของรถพยาบาล วิธีการปฏิบัติงานที่เป็นขั้นตอน(Protocal) และหลักสูตรบุคลากรหลายระดับ เช่น เจ้าหน้าที่กู้ชีพที่เรียกกันว่า Emergency Medical Technician (EMT) และ นักกู้ชีพ(Paramedic) เพื่อใช้เป็นมาตรฐานหน่วย EMS ทั่วประเทศ จนหลายประเทศได้นำแนวคิดดังกล่าวไปดัดแปลงใช้ โดยเฉพาะในทวีปอเมริกาและยุโรป

ปัจจุบันรถพยาบาลในสหรัฐอเมริกามีอุปกรณ์จำนวนมากจนต้องใช้รถ 6 ล้อมาดัดแปลงเลยทีเดียว

หน่วยกู้ภัยกับบทบาทการช่วยชีวิต

สำหรับในประเทศไทย ดูเหมือนว่าบทบาทการช่วยชีวิตจะตกอยู่กับหน่วยกู้ภัยเป็นส่วนใหญ่ หน่วยกู้ภัยมูลนิธิปอเต็กตึ้ง ซึ่งเดิมได้บริการขนส่งศพไม่มีญาติ ต่อมาได้เริ่มบทบาทการช่วยเหลือผู้บาดเจ็บจากการจราจรนำส่งโรงพยาบาลโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย ซึ่งต่อมาได้เกิดหน่วยกู้ภัยซึ่งมีการจัดการเป็นมูลนิธิในลักษณะนี้เกิดขึ้นมาหลายหน่วยทั้งในกรุงเทพฯ และต่างจังหวัด ส่วนใหญ่เป็นการช่วยเหลือนำผู้บาดเจ็บส่งโรงพยาบาลโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย และทำด้วยความบริสุทธิ์ใจ สามารถไปถึงที่เกิดเหตุเร็วมากเนื่องจากรับฟังวิทยุรายงานเหตุจากเจ้าหน้าที่ตำรวจ

แต่แม้มูลนิธิกู้ภัยจะเริ่มบทบาทการช่วยเหลือผู้บาดเจ็บมานานแล้ว มีหน่วยสนับสนุนเครื่องมือตัดถ่าง เครื่องตัดเหล็กกรณีช่วยเหลือผู้บาดเจ็บติดอยู่ภายในซากรถ มีชุดประดาน้ำสำหรับการกู้ภัยทางน้ำ แต่ก็ได้มีการพัฒนาด้านการดูแลผู้ป่วยและผู้บาดเจ็บค่อนข้างน้อย บุคลากรขาดความรู้เกี่ยวกับการช่วยเหลือผู้บาดเจ็บที่ดีพอ แม้จะมีประสบการณ์ในการช่วยเหลือมามากก็ตาม นอกจากนั้น ในรถกู้ภัยที่เป็นรถกระบะดัดแปลงเหล่านั้น ส่วนใหญ่ไม่มีอุปกรณ์ในการช่วยชีวิต บางคันอาจไม่มีแม้แต่เปล แต่บางคัน โดยเฉพาะในต่างจังหวัด จะมีอุปกรณ์ช่วยชีวิตบางอย่าง เช่น เครื่องช่วยหายใจ(Ambu Bag) มีชุดให้ออกซิเจน(Oxygen) และอุปกรณ์ดามกระดูก(Splint) เป็นต้น

ความพยายามของกรมตำรวจ

นอกเหนือจากหน่วยกู้ภัยแล้ว ได้มีหน่วยงานหลายหน่วยได้เคยพยายามที่จะริเริ่มการให้บริการ EMS ขึ้นในประเทศไทย แต่ส่วนใหญ่มักพบปัญหาจากระเบียบของราชการเอง ทำให้การช่วยเหลือมักล่าช้า ไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ เช่น วันหนึ่งมี 24 ชั่วโมงแต่อาจมีคนขับรถพยาบาลเพียงแค่ในเวลาราชการ หรือมีแพทย์ประจำเพียงบางเวลา นอกจากนั้นยังอาจไม่ได้รับงบประมาณสนับสนุนค่าน้ำมันและอุปกรณ์อย่างเพียงพอ

ราวปีพ.ศ.2520 กรมตำรวจได้เคยตั้งศูนย์รถพยาบาลขึ้นเพื่อช่วยเหลือผู้บาดเจ็บที่ร้องขอมาทางโทรศัพท์และวิทยุ และได้รวมศูนย์รถพยาบาลเข้ากับศูนย์ส่งกลับซึ่งตั้งมาก่อนหน้า จุดประสงค์เดิมของศูนย์ส่งกลับคือการลำเลียงผู้บาดเจ็บจากสงคราม ในปัจจุบัน ศูนย์ส่งกลับของกรมตำรวจได้มีรถพยาบาลอยู่ในสถานีดับเพลิงในกทม.ประมาณ 34 แห่ง และในโรงพยาบาลตำรวจ

1. รถพยาบาลในสถานีดับเพลิง ซึ่งมีอุปกรณ์ปฐมพยาบาลเบื้องต้นจะใช้ตำรวจดับเพลิงที่ผ่านการอบรมออกปฏิบัติหน้าที่ มีความสามารถระดับเคลื่อนย้ายผู้บาดเจ็บ นำส่งโรงพยาบาล แต่ไม่มีการรักษาพยาบาล ณ จุดเกิดเหตุและระหว่างทาง
2. รถพยาบาลในโรงพยาบาลตำรวจ ซึ่งมีเครื่องมือครบ จะมีแพทย์ พยาบาล เจ้าหน้าที่ช่วยเหลือแพทย์ พลขับ และเจ้าหน้าที่วิทยุออกปฏิบัติการ

ความพยายามนำไปสู่ความสำเร็จ

ราวปีพ.ศ.2537 หลังจากได้มีการศึกษา และความพยายามของกลุ่มแพทย์และพยาบาลบางกลุ่ม หน่วย EMS ที่มีแนวคิดพื้นฐานอยู่ที่การให้การบริการการแพทย์ฉุกเฉิน ณ จุดเกิดเหตุสำหรับผู้ป่วย และผู้บาดเจ็บทุกประเภทโดยไม่คิดค่าใช้จ่ายก็เริ่มเป็นรูปเป็นร่างขึ้นในกรุงเทพฯ และในจังหวัดขอนแก่น ในกรุงเทพฯได้แก่ หน่วยกู้ชีพนเรนทรโดยกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข และ หน่วยแพทย์กู้ชีวิต โดยกรุงเทพมหานคร

หน่วยกู้ชีพนเรนทร โดยกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข ให้บริการการแพทย์ฉุกเฉินทุกประเภทตลอด 24 ชั่วโมง มีฐานรถพยาบาลในโรงพยาบาล(Hospital Based EMS) ในโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุข 3 แห่งคือ โรงพยาบาลราชวิถี(ฐานหลัก) โรงพยาบาลเลิดสิน และโรงพยาบาลนพรัตนราชธานี แต่ละแห่งจะมี แพทย์ พยาบาล และเจ้าหน้าที่กู้ชีพ ประจำพร้อมที่จะออกปฏิบัติงานภายใน 1 นาทีหลังได้รับแจ้ง เป็นการบริการที่ไม่คิดค่าใช้จ่าย

แพทย์และพยาบาลผ่านการอบรม Advanced Life Support(ALS) สามารถทำการช่วยเหลือขั้นสูงได้ มีความสามารถระดับ นักกู้ชีพ(Paramedic) ในสหรัฐอเมริกา ส่วน เจ้าหน้าที่กู้ชีพ ซึ่งเป็นบุคลากรจากหลายแห่ง โดยเฉพาะจากมูลนิธิปอเต็กตึ้งและร่วมกตัญญู ผ่านการอบรม Basic Life Support จำนวน 110 ชั่วโมง มีความสามารถในการช่วยเหลือเทียบเท่า Emergency Medical Technician Basic (EMT-B) ในสหรัฐอเมริกา เช่น การประเมินอาการบาดเจ็บ ดามกระดูกที่หัก การห้ามเลือด การผายปอด การยกและเคลื่อนย้ายผู้บาดเจ็บด้วยวิธีต่างๆอย่างถูกต้อง เป็นต้น การสื่อสารใช้เครือข่ายของกระทรวงสาธารณสุขเป็นการชั่วคราวที่คลื่นความถี่ 154.925 MHz และมีโทรศัพท์ หมายเลข 1669 (เฉพาะในกทม.) คอยรับแจ้งเหตุในโรงพยาบาลราชวิถี

งบประมาณในปัจจุบันได้รับการสนับสนุนจากหลายแห่ง เช่น กระทรวงสาธารณสุข งบประมาณของโรงพยาบาล มูลนิธิปอเต็กตึ้งและร่วมกตัญญู และสถาบันการแพทย์ด้านอุบัติเหตุและสาธารณภัย และเนื่องจากเจ้าหน้าที่กู้ชีพมาจากมูลนิธิปอเต็กตึ้งและร่วมกตัญญูซึ่งมีประสบการณ์การทำงานกู้ภัยอยู่ก่อนแล้ว ทำให้สามารถทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เมื่อการจราจรติดขัด หน่วยกู้ชีพนเรนทรจะประสานงานกับตำรวจจราจรโครงการพระราชดำริเสมอ เพื่อช่วยให้ไปถึงที่หมายได้เร็วขึ้น

หน่วยแพทย์กู้ชีวิต เป็นหน่วยงานให้บริการการแพทย์ฉุกเฉินของกรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นไปตาม แผนป้องกันอุบัติภัย ของกรุงเทพมหานคร มีฐานรถพยาบาลอยู่ในโรงพยาบาลสังกัดกรุงเทพมหานครครบทั้ง 7 แห่ง แต่สามารถออกปฏิบัติงานได้จริงเพียง 4 แห่ง โดยฐานหลักอยู่ที่โรงพยาบาลวชิระ มีเรือพยาบาล 7-8 ลำเพื่อช่วยเหลือในกรณีเกิดอุบัติภัยทางน้ำและเมื่อเกิดอุบัติภัยที่มีความรุนแรง จะประสานงานกับกรุงเทพมหานครได้ดี โดยมีรถถ่ายทอดสัญญาณภาพและเสียงมายังศาลาว่าการ กรุงเทพมหานครด้วย หน่วยแพทย์กู้ชีวิตให้บริการตลอด 24 ชั่วโมงโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย แต่จะเน้นการให้บริการเฉพาะผู้บาดเจ็บจากอุบัติเหตุ (Trauma) เท่านั้น

บุคลากรที่ปฏิบัติหน้าที่มาจากบุคลากรในโรงพยาบาล มี แพทย์ ผู้ช่วยแพทย์ first-aider พนักงานวิทยุ และพนักงานขับรถ ส่วนใหญ่แพทย์มักจะประจำอยู่ที่ฐาน โดยให้ผู้ช่วยแพทย์ซึ่งได้รับการอบรมประมาณ 20 ชั่วโมงออกปฏิบัติงาน การสื่อสารใช้เครือข่ายสื่อสารของตนเอง รับแจ้งเหตุทางเครือข่ายการสื่อสารที่คลื่นความถี่ 171.425 MHz และโทรศัพท์ที่หมายเลข 1554 (เฉพาะในกทม.) ในโรงพยาบาลวชิระ หน่วยแพทย์กู้ชีวิตมีอาสาสมัครของตนเอง ส่วนใหญ่เป็นประชาชนทั่วไปที่มีรถยนต์ และมีงานประจำอยู่ก่อนแล้ว จำนวน ทั้งสิ้นหลายพันคนครอบคลุมพื้นที่ในกรุงเทพฯเพื่อคอยแจ้งเหตุ ตรวจสอบเหตุ และนำส่งผู้บาดเจ็บในกรณีผู้บาดเจ็บมีอาการบาดเจ็บเพียงเล็กน้อย

หน่วยแพทย์กู้ชีวิต วชิรพยาบาล สังกัดกรุงเทพมหานคร

หนทางยังอีกยาวไกล

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะมีระบบ EMS เกิดขึ้น และปฏิบัติงานได้จริงในประเทศไทย โครงสร้างองค์กรในภาพรวมยังไม่มีแนวทางที่ชัดเจน หน่วยงานที่ให้บริการจึงเป็นลักษณะ การทดลอง และทำแบบตัวใครตัวมัน มีมาตรฐานและปรัชญาการให้บริการเป็นของตนเอง

ในกรุงเทพฯเอง แม้จะมีการแบ่งเขตรับผิดชอบโดยมีจุดประสงค์เพื่อให้ผู้ป่วยและผู้บาดเจ็บได้รับความช่วยเหลือเร็วที่สุด(ไม่เกิน 10 นาที)แต่ก็พบว่าหน่วยแพทย์กู้ชีวิต และหน่วยกู้ชีพนเรนทรยังคงไม่ค่อยประสานงานกัน และปฏิบัติหน้าที่ข้ามเขตกันอยู่เสมอ จนก่อให้เกิดความขัดแย้งอยู่บ้างเป็นบางครั้ง และส่งผลเสียต่อผู้รับบริการ เช่น ผู้ป่วยโรคหัวใจในเขตของหน่วยแพทย์กู้ชีวิตวิตอาจต้องแจ้งขอรถพยาบาลมาที่หน่วยกู้ชีพนเรนทรเนื่องจากไม่ใช่กรณีอุบัติภัย

ในอนาคตจึงควรมีการสร้างสรรค์อย่างเป็นระบบเพื่อให้บริการการแพทย์ฉุกเฉิน ได้เป็นมาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศอย่างค่อยเป็นค่อยไป กฎหมายรองรับมาตรฐานระบบ EMS จึงควรถูกกำหนดขึ้น มีแหล่งที่มาของงบประมาณ หลักสูตรผลิตบุคลากรที่แน่นอน มีระบบการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ การแจ้งเหตุทางโทรศัพท์ควรเป็นหมายเลขที่จำง่ายและใช้ได้ทั่วประเทศ ซึ่งขณะนี้หมายเลข 1669 มีแนวโน้มว่าจะนำมาใช้เพื่อการนี้เพราะขณะนี้สามารถใช้ได้ในหลายจังหวัดแล้ว โดยศูนย์รับแจ้งเหตุจะอยู่ในโรงพยาบาลประจำจังหวัด

[main page][thai ems][apparatuses][pictures][video clips][links]

---

This page hosted by Get your own Free Home Page